Rome pakt op dit moment de leegloop van zijn historische centrum aan met nieuw beleid. De stad wil ambachtslieden terughalen en de toeristische monocultuur doorbreken. Dit zet in Amsterdam, vooral in stadsdeel Centrum rond de Wallen en de Nieuwmarkt, het debat over de binnenstad op scherp. Het raakt direct aan het toerismebeleid Amsterdam 2025 en de vraag hoe bewoners kunnen blijven wonen en werken.
Lessen voor Amsterdam Centrum
Rome kiest voor vakmanschap in plaats van steeds meer rijen bij hypes op sociale media. Het doel is een centrum waar mensen wonen, werken en hun dagelijkse boodschappen doen. Die keuze lijkt ook relevant voor Amsterdam, waar de druk van bezoekers en dagjesmensen groot blijft in de smalle straten van de binnenstad. De vraag is hoe het stadsbestuur die balans zichtbaar kan verbeteren.
In Amsterdam speelt dit vooral in de Burgwallen, op en rond de Dam, de Nieuwmarkt en de grachtengordel. Bewoners daar geven al jaren aan dat voorzieningen als bakkers, slijters en reparatiewinkels verdwijnen. Tegelijk blijven toeristische functies groeien, zoals fastfood en souvenirzaken. De aanpak in Rome laat zien dat sturen op de mix van functies mogelijk is.
Het college van B en W kan die les vertalen naar scherpere keuzes in het omgevingsplan, het belangrijkste ruimtelijke instrument sinds de Omgevingswet. Daarmee kun je vastleggen wat er op de begane grond mag komen. Ook afspraken met grote pandeigenaren zijn nodig, zodat huren en contracten ruimte geven aan ambachtelijke bedrijven. Zonder die combinatie blijft de markt sturen op snelle, toeristische omzet.
Minder toeristenwinkels 1012
Amsterdam heeft al een verbod op nieuwe toeristenwinkels in het hart van de stad, het zogeheten brancheringsbeleid in postcodegebied 1012. Dat geldt rond de Wallen, het Damrak en de Nieuwendijk, en moet de leefbaarheid en variatie van winkels beschermen. De Omgevingsdienst, die toezicht houdt op regels voor gebouwen en gebruik, handhaaft op deze afspraken. Toch zien bewoners nog vaak eenzijdige winkelstraten.
De gemeente breidde het verbod de afgelopen jaren uit naar meerdere straten en scherpt definities aan. Zo wordt beter bepaald wat een toeristenwinkel is en welke functies wél passen bij een woonwijk. Ondernemers die zich richten op buurtbewoners krijgen vaker steun of voorrang bij vergunningen. Daarmee komt de dagelijkse economie terug in de plinten.
Stadsdelen spelen hierin een sleutelrol, met name stadsdeel Centrum. Zij kennen de straatprofielen en de pijnpunten per buurten zoals de Lastage en de Jordaan. Gerichte gebiedsafspraken met pandeigenaren kunnen helpen om leegstand te voorkomen. Zo kan de doorstroom naar buurtgerichte winkels versnellen.
Ruimte voor ambacht en makers
Om ambacht terug te brengen kijkt Amsterdam naar betaalbare werkplekken en kleinschalige productie. Programma’s als Bureau Broedplaatsen, dat betaalbare ateliers ondersteunt, en Maakruimte voor de Stad kunnen ook in het centrum verschil maken. Organisaties als Stadsherstel Amsterdam en NV Zeedijk beheren panden met oog voor een gemengde binnenstad. Zij kunnen ambachtelijke huurders voorrang geven.
De gemeente kan in gemeentelijk vastgoed experimentele huren aanbieden aan reparateurs, schoenmakers of instrumentenbouwers. Zulke kortingen zijn tijdelijk en gericht, maar geven vaklui een kans om zich te vestigen. In ruil vragen stadsdelen om openingstijden en opleidingsplekken voor jongeren. Zo levert ambacht ook sociale waarde op in de buurt.
Ook regels kunnen helpen. Met het omgevingsplan kun je op plekken als de Haarlemmerdijk, Utrechtsestraat en rond de Nieuwmarkt functies reserveren voor herstel, maakwerk en cultuur. Dat maakt duidelijk waar een buurtwinkel of werkplaats welkom is, en waar niet. De uitvoering vraagt wel om heldere begrippen en snelle vergunningverlening.
Strenger op vakantieverhuur
Een stabiele woonfunctie is cruciaal om de binnenstad leefbaar te houden. Amsterdam voerde daarom registratie en vergunningplicht in voor vakantieverhuur, met extra controles in het centrum. In delen van stadsdeel Centrum geldt bovendien een verbod op het verhuren van hele woningen aan toeristen. Handhaving richt zich op overlast en illegale hotelvorming.
De regels moeten voorkomen dat woningen verdwijnen naar de korte verhuur. Dat helpt buurtwinkels en scholen, omdat vaste bewoners de basis vormen voor die voorzieningen. Wethouder Wonen Reinier van Dantzig (D66), op het moment van schrijven verantwoordelijk voor wonen, koppelt de huur- en koopmarkt aan leefbaarheid in de binnenstad. Minder short-stay betekent meer kans op lang verblijf.
30 nachten per jaar — dat is de grens voor vakantieverhuur in Amsterdam.
Strakke handhaving blijft nodig. De gemeente zet hiervoor Toezicht & Handhaving Wonen in, met hoge boetes bij overtredingen. Bewoners kunnen meldingen doen via 14020 of Meld Misdaad Anoniem bij ernstige overtredingen. Zo ontstaat een sluitende keten van regels, controle en steun aan bewoners.
Bewoners klagen over drukte
In de Burgwallen, rond de Nieuwmarkt en op de Zeedijk ervaren bewoners nog steeds nachtelijke herrie, volle stoepen en winkelstraten gericht op bezoekers. Zij willen een dagelijkse stad terug: meer supermarkten, drogisten en reparatiewinkels. Ook vragen zij om duidelijke tijden voor bevoorrading en striktere regels voor rondleidingen. Het doel is rust in de avond en ruimte op straat.
Ondernemers delen die wens, zolang de regels voorspelbaar zijn. Horeca in de binnenstad wijst op het belang van spreiding van bezoekers over de hele stad. Culturele instellingen als het Allard Pierson en De Waag benadrukken dat cultuurpubliek vaak juist bijdraagt aan de buurt. Een heldere koers geeft hen zekerheid om te investeren.
Stadsdeel Centrum organiseert regelmatig gebiedsgesprekken over deze thema’s. Bewoners en ondernemers kunnen daar knelpunten en ideeën delen. Uitkomsten gaan naar de gemeenteraad en het college. Zo komt beleid en de praktijk op straat dichter bij elkaar.
Toerismebeleid Amsterdam 2025
Het stadsbestuur werkt aan een geactualiseerd toerismebeleid voor 2025, met balans tussen bezoek en wonen als doel. Denk aan strengere grenzen voor nieuwe hotels, betere spreiding van bezoekers en meer handhaving op overlast. De “Stay Away”-campagne blijft zich richten op hinderlijk staptoerisme. Tegelijk wil de stad bezoekers vasthouden die cultuur of kennis zoeken.
Rome laat zien dat keuzes voor ambacht en buurtfuncties effect kunnen hebben op de lange termijn. Amsterdam kan dat vertalen naar duidelijke plintenregels, actieve inzet op makers en vaste betaalbare meters in het centrum. Daarbij hoort samenwerking met pandeigenaren, woningcorporaties en culturele instellingen. Zonder die alliantie blijft verandering te traag.
De komende maanden verwerken stadsdeel Centrum en de centrale stad deze lijnen in gebiedsplannen en uitvoering. Bewoners worden betrokken via inspraak en wijkbijeenkomsten. Wie mee wil praten vindt data en stukken op de website van de gemeente Amsterdam. Zo werkt de hoofdstad aan een binnenstad waar je niet alleen komt, maar ook kunt blijven wonen.