De ballet- en danswereld nam deze week in Amsterdam afscheid van choreograaf Hans van Manen. In de Stopera aan het Waterlooplein herdachten dansers en publiek zijn leven en werk. Het Nationale Ballet en andere instellingen uit de stad eerden zijn invloed op de Nederlandse dans. Het moment onderstreepte hoe sterk zijn nalatenschap met Amsterdam is verbonden.
Afscheid in hart van Amsterdam
De herdenking vond plaats in Nationale Opera & Ballet, in de Stopera in stadsdeel Centrum. Dancers, oud-collega’s en bezoekers kwamen samen om stil te staan bij Van Manens betekenis. In de foyer en zaal klonk applaus en waren korte toespraken. De sfeer was ingetogen en persoonlijk.
Het gebouw aan het Waterlooplein is een bekende plek voor Amsterdammers, omdat hier ook het stadhuis zit. De locatie maakte het afscheid toegankelijk voor zowel podiumkunstenaars als bewoners. Voor bezoekers was de bereikbaarheid met metrostation Waterlooplein en trams in de omgeving een praktisch pluspunt. De organisatie hield rekening met doorstroming en veiligheid in en om het gebouw.
Onder de aanwezigen waren dansers van Het Nationale Ballet, medewerkers van Amsterdamse gezelschappen en studenten van de Nationale Balletacademie (onderdeel van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten). Ook makers uit buurten buiten het centrum, zoals Nieuw-West en Oost, lieten hun betrokkenheid zien. Daarmee werd duidelijk hoe breed het netwerk rond Van Manen in de stad is. Zijn werk raakte verschillende generaties in Amsterdam.
Groot stempel op hoofdstad
Hans van Manen werkte decennialang nauw samen met Het Nationale Ballet, gevestigd in Amsterdam. Veel premières en hernemingen vonden plaats in het Muziektheater, de grote zaal van de Stopera. Zijn minimalistische stijl en muzikale precisie vormden een vaste pijler van het repertoire. Artistiek leider Ted Brandsen houdt dat erfgoed zichtbaar in de programmering.
De invloed van Van Manen reikt verder dan de grote zaal. In repetitiezalen in de stad, van de Oudezijds Voorburgwal tot aan de studio’s in Nieuw-West, wordt zijn bewegingstaal nog steeds doorgegeven. Opleidingen in Amsterdam gebruiken zijn werk om techniek, muzikaliteit en podiumpresentatie te trainen. Zo blijft zijn signatuur deel van de dagelijkse praktijk.
Hans van Manen maakte meer dan 150 balletten en werkte decennialang bij Het Nationale Ballet in Amsterdam.
Ook het Amsterdamse publiek bouwde een band op met zijn choreografieën. Producties trokken regelmatig volle zalen en gingen vaak nogmaals in reprise. Voor veel bezoekers stond zijn naam garant voor helderheid en emotie, zonder opsmuk. Dat verklaart de brede belangstelling voor het afscheid in de hoofdstad.
Gemeente ondersteunt eerbetoon
De gemeente Amsterdam faciliteert herdenkingen en culturele bijeenkomsten in en rond de Stopera via vergunningen en publieksveiligheid. De diensten Verkeer & Openbare Ruimte en de politie letten tijdens drukke momenten op looproutes en doorgang. Daarmee wil het stadsbestuur rust en veiligheid bewaren voor zowel bezoekers als bewoners. De organisatie werkte binnen de gangbare regels voor evenementen in het centrum.
Financieel wordt de danssector in de stad ondersteund via het Kunstenplan 2025-2028 en het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK). Het AFK verstrekt subsidies aan makers en instellingen, zodat producties en educatie kunnen doorgaan. Het Nationale Ballet ontvangt structurele steun uit verschillende overheidsbronnen. Dat maakt het mogelijk om repertoire, zoals dat van Van Manen, levend te houden.
De wethouder Cultuur (op het moment van schrijven) benadrukt dat cultureel erfgoed zichtbaar moet blijven voor iedereen in de stad. Dat betekent ruimte voor publiek afscheid, maar ook voor educatie en archivering. Amsterdammers profiteren daarvan via voorstellingen, inleidingen en open repetities. Zo verbindt beleid de grote kunstinstellingen met het dagelijks leven in de buurten.
Drukte rond Waterlooplein
Rond de herdenkingsmomenten was extra drukte merkbaar bij Waterlooplein en Jodenbreestraat. Bezoekers werd geadviseerd om met de metro, tram of fiets te komen. Dat sluit aan bij het beleid voor duurzaam vervoer in de stad. Auto’s konden vanwege beperkte ruimte en hoge parkeertarieven in het centrum minder goed terecht.
Ondernemers op en rond de Waterloopleinmarkt zagen meer aanloop in de middaguren. Horecazaken speelden daarop in met aangepaste openingstijden. De gemeente hield toezicht op stoepen en doorgangen, zodat de markt en hulpdiensten bereikbaar bleven. Klachten over overlast bleven beperkt tot kortstondige drukte bij de ingangen.
Bewoners uit de directe omgeving kregen vooraf informatie over verwachte bezoekersstromen. Inloop en uitloop werden gespreid om pieken te voorkomen. Fietsparkeren werd waar nodig tijdelijk uitgebreid met rekken langs de Amstel. Zo probeerde de gemeente de balans te bewaren tussen herdenken en leefbaarheid.
Nalatenschap blijft zichtbaar
Het repertoire van Het Nationale Ballet bevat een groot aantal Van Manen-werken die regelmatig terugkeren. Daarmee blijft zijn stijl aanwezig op Amsterdamse podia, van de grote zaal in de Stopera tot gastoptredens elders in de stad. Programmeurs kijken hoe zijn stukken naast nieuw werk van jonge makers kunnen staan. Zo ontstaat een dialoog tussen traditie en vernieuwing.
Opleidingen zoals de Nationale Balletacademie en andere afdelingen van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten gebruiken zijn oeuvre in lessen en workshops. Studenten leren zo over timing, ruimtegebruik en het belang van muzikaliteit. Dat komt later terug in voorstellingen in theaterzalen in West, Zuid en Noord. Het publiek ziet die lijn terug op het podium.
Archieven in Amsterdam, zoals de Theatercollectie (onderdeel van het Allard Pierson), spelen een rol bij het bewaren van documentatie over dans. Foto’s, video’s en programmaboekjes houden het verhaal rond Van Manen toegankelijk. Onderzoekers, makers en bewoners kunnen zo de geschiedenis van de stad op het podium terugvinden. Zijn nalatenschap blijft daarmee onderdeel van het culturele geheugen van Amsterdam.