Amsterdam waarschuwt opnieuw voor bezuinigingen op het openbaar vervoer. Het GVB en de Vervoerregio Amsterdam zien nog steeds een gat in de financiering, precies op het moment dat de stad inzet op duurzaam vervoer in de stad. Het stadsbestuur vreest minder trams, bussen en metro’s als er geen extra geld komt. Dat raakt vooral bewoners in Noord, Nieuw-West, Zuidoost en IJburg.
Minder geld voor GVB
De inkomsten uit kaartverkoop zijn sinds corona nog niet volledig hersteld, terwijl kosten voor energie en personeel zijn gestegen. Daardoor moet de Vervoerregio Amsterdam, die het ov in de regio inkoopt en betaalt, keuzes maken. Het GVB houdt daarom rekening met lagere frequenties of het aanpassen van routes. Zonder extra middelen blijven bezuinigingen mogelijk bij de volgende dienstregeling.
De gemeente Amsterdam zegt dat dit botst met de doelen uit het mobiliteitsbeleid. Dat beleid wil minder auto’s in de binnenstad en betere luchtkwaliteit. Dat lukt alleen met een sterk en betrouwbaar ov-netwerk. Het college van B en W noemt het ov een basisvoorziening voor de stad.
Wethouder Melanie van der Horst (op het moment van schrijven verantwoordelijk voor Verkeer en Openbare Ruimte) dringt al langer aan op structurele financiering. De stad kan de tekorten niet alleen dichten. De Vervoerregio wijst op hogere kosten door inflatie en onderhoud. Ook toekomstige investeringen, zoals vervanging van trams en metro’s, drukken op het budget.
De Vervoerregio Amsterdam omvat 14 gemeenten; besluiten over geld raken dus ook reizigers binnen én buiten de Ring.
Effect op Amsterdamse wijken
In Noord leunen veel bewoners op bus en metro naar het centrum en de Zuidas. Minder ritten betekenen langere wachttijden, zeker in de spits. Ook overstappen worden lastiger als aansluitingen minder strak zijn. Dat kan het dagelijks reizen naar werk of school vertragen.
In Nieuw-West en Zuidoost is het ov vaak de snelste verbinding naar banen en opleidingen. Wijken als Geuzenveld, Osdorp en de Bijlmer hebben brede bus- en metrolijnen nodig om de groei bij te houden. Ondernemers op bedrijventerreinen vrezen dat werknemers lastiger op tijd komen. Dat kan de krapte op de arbeidsmarkt vergroten.
Op IJburg en Zeeburgereiland is de tram richting centrum cruciaal. Als de frequentie omlaag gaat, loopt de druk op haltes op. Bewonersgroepen vragen al langer om betrouwbare en snelle ritten, ook in het weekend. Zij zien ov als een voorwaarde voor leefbaarheid en minder autoverkeer.
Gemeente vraagt extra steun
Het stadsbestuur overlegt met de Vervoerregio en het Rijk over geld voor het ov. De kern: er is structurele steun nodig, niet alleen noodhulp. De Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer van de gemeente werkt aan scenario’s om lijnen zo veel mogelijk in stand te houden. Maar zonder nieuwe middelen blijft snijden een optie.
Reizigersorganisaties zoals Rover en Maatschappij Voor Beter OV pleiten voor het behouden van frequenties op drukke lijnen. Zij wijzen op de groei van de stad en de woningbouw aan de randen. Minder aanbod kan mensen terug de auto in duwen. Dat staat haaks op de doelen van het stadsbestuur.
De gemeenteraad bespreekt dit najaar de begroting en de ruimte voor ov-bijdragen. Ook de Vervoerregio neemt dan besluiten over de dienstregeling. Bewoners kunnen bij inspraakmomenten hun zorgen delen. Dat gebeurde eerder al uit wijken als Noord en Zuidoost.
Risico op meer files
Amsterdam wil autoverkeer terugdringen met maatregelen als hogere parkeertarieven, minder parkeerplaatsen op straat en straten waar de auto te gast is. Dat beleid werkt alleen als het ov een aantrekkelijk alternatief biedt. Worden ritten schaarser, dan kiezen meer mensen voor de auto. De druk op de A10 en in- en uitvalswegen zoals de IJtunnel en de Gooiseweg kan dan oplopen.
Ook voor de binnenstad zijn de gevolgen merkbaar. Minder ov-capaciteit betekent drukkere haltes en langere wachttijden op knooppunten zoals Amsterdam Centraal, Station Zuid en Amsterdam Bijlmer ArenA. Dat zorgt voor onzekerheid bij reizigers en bezoekers. Evenementen en horeca kunnen dit merken in druktepatronen.
Voor bedrijven op de Zuidas en in de binnenstad is betrouwbaarheid van groot belang. Werkgevers stimuleren nu al reizen buiten de spits of met fiets en ov. Als het ov onvoorspelbaar wordt, neemt de reistijd toe. Dat is slecht voor de concurrentiekracht van de hoofdstad.
Duurzaam vervoer in de stad
De gemeente zet in op “duurzaam vervoer in de stad”: meer fietsen, lopen en betrouwbaar ov. Elektrische bussen, schonere trams en een toegankelijk metronet zijn daarbij de basis. Bezuinigen remt deze ontwikkeling. Het verkleint ook de kans om luchtkwaliteit en leefbaarheid te verbeteren.
In nieuwe woonwijken, zoals Haven-Stad en Strandeiland, is ov vanaf het begin nodig. Anders komen er meer auto’s bij dan de straten aankunnen. Projectontwikkelingen rekenen op goede verbindingen met centrum en Zuidas. Elk jaar uitstel vergroot de achterstand.
Ook toerisme speelt mee. Bezoekers gebruiken tram en metro om de binnenstad te ontlasten. Minder capaciteit verplaatst de druk weer naar smalle straten. Dat botst met het streven naar een rustigere, schonere binnenstad.
Wat betekent dit voor reizigers
Reizigers moeten komende maanden alert zijn op wijzigingen in de dienstregeling. Aanpassingen worden doorgaans in december ingevoerd. Het GVB publiceert veranderingen tijdig op app en haltes. Controleer reistijden vooral in de spits en in het weekend.
Voor bewoners zonder auto kan dit extra overstappen of langere wachttijden betekenen. Denk aan scholieren, mensen met onregelmatige diensten en ouderen. Plan reistijd ruimer in als lijnen minder vaak rijden. Vraag bij vertraging hulp van servicepunten op grote stations.
Inspraak blijft mogelijk via de gemeente en de Vervoerregio. Buurtorganisaties kunnen zienswijzen indienen bij plannen. Hoe meer concrete voorbeelden, hoe beter de afweging. Zo blijft het ov in Amsterdam zo goed mogelijk aansluiten op het dagelijks leven.