Een hoogleraar van de Universiteit Gent ziet deze week af van een eredoctoraat aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). De uitreiking zou plaatsvinden in stadsdeel Centrum, bij de Aula aan het Spui. De beslissing volgt na nieuws over neppe, met AI gemaakte citaten in een speech rond de ceremonie. De kwestie zet in Amsterdam een debat aan over academische integriteit en het gebruik van AI.
Eredoctoraat leidt tot debat
De eredoctorstitel is een symbolische waardering die de UvA jaarlijks uitreikt bij de Diesviering. De afzegging van de Gentse hoogleraar raakt een moment dat normaal de stad en universiteit verbindt. De ceremonie in de Oude Lutherse Kerk aan het Spui trekt doorgaans veel medewerkers, studenten en partners uit de hoofdstad. Nu schuift de aandacht naar de vraag hoe betrouwbaar woorden zijn die met hulp van AI tot stand komen.
In Amsterdam speelt die vraag niet alleen binnen de universiteit, maar ook in de publieke ruimte. De UvA werkt vaak samen met de gemeente bij lezingen en stadsgesprekken. Als zo’n feestelijk moment twijfel oproept, kan dat het vertrouwen in wetenschap in de stad raken. Dat is relevant voor bewoners die de UvA zien als kennispartner in hun buurt.
De universiteit laat intern toetsen hoe speeches worden voorbereid en gecontroleerd. Daarbij gaat het om bronvermelding, feitelijke controle en de rol van hulpmiddelen zoals taalmodellen. In stadsdeel Centrum, waar veel UvA-gebouwen staan, klinkt de roep om heldere afspraken bij openbare bijeenkomsten. Organisatoren kijken of draaiboeken moeten worden aangepast.
Integriteit bij UvA aangescherpt
De UvA heeft een gedragscode wetenschappelijke integriteit en vertrouwt op commissies die klachten beoordelen. Die commissies waken over eerlijk citeren, controleerbare data en transparant gebruik van hulpmiddelen. AI-gebruik hoort daar steeds nadrukkelijker bij. Bij onderwijs en onderzoek geldt: noem bronnen en wees duidelijk over de inzet van software.
De Commissie Wetenschappelijke Integriteit, die hierop toeziet, kan advies geven over verbeteringen. Ook de landelijke commissie (LOWI) speelt een rol bij geschillen. Voor medewerkers en studenten komen er vaker trainingen over AI in onderwijs en publiceren. Dat sluit aan bij de behoefte aan duidelijke regels in de hoofdstad.
In Amsterdam zijn veel publiekslezingen, van de Oudemanhuispoort tot het Roeterseiland. Daar is de kans groot dat teksten worden gedeeld, geciteerd en online verspreid. Heldere bronvermelding voorkomt onduidelijkheid achteraf. Zo blijft een academisch podium ook een betrouwbare bron voor de stad.
Gevolgen voor de stad
De UvA is een grote speler in Amsterdam, met campussen in Centrum, Oost en Nieuw-West. Samen met de gemeente en instellingen als de HvA en de VU werkt de universiteit aan kennisprojecten. Denk aan AI-onderzoek op het Amsterdam Science Park in Oost. Incidenten rond integriteit kunnen die samenwerking onder druk zetten.
Projecten voor “responsible AI” zijn juist bedoeld om fouten en vertekeningen te beperken. Ze draaien om controleerbare methodes en openheid over data. Dit nieuws maakt die doelstelling zichtbaar voor een breed publiek. Het kan leiden tot extra checks bij stadsprojecten waar AI wordt ingezet.
Ook het stadsbestuur kijkt mee. Wethouder Onderwijs Marjolein Moorman wijst vaker op gelijke kansen en kwaliteit van onderwijs in de stad. Duidelijkheid over AI past daarbij. Als kennisinstellingen heldere normen hanteren, profiteert het publiek debat in Amsterdam.
De UvA telt op het moment van schrijven ruim 40.000 studenten en 7 faculteiten in de stad.
Reacties op Roeterseiland
Op de Roeterseilandcampus vragen studenten en docenten om eenduidige richtlijnen. De Centrale Studentenraad wil dat regels voor AI-gebruik in onderwijs en ceremoniële toespraken gelijklopen. Dat voorkomt verwarring tussen collegezaal en podium. Het helpt ook om misverstanden snel te herstellen.
Docenten pleiten voor simpele stappen: altijd bronnen tonen en waar mogelijk teksten vooraf peer reviewen. Dat is haalbaar bij publieke events in de hoofdstad. Voor studenten is het een voorbeeld: wat geldt bij scripties, geldt ook bij speeches. Zo blijft de lat overal hetzelfde.
In bibliotheken aan het Singel en op Science Park komen workshops over brongebruik en AI. Bibliotheken ondersteunen al bij literatuuronderzoek en citeren. Met extra aandacht voor AI wordt die hulp praktischer. Het doel is minder ruis en meer vertrouwen.
Vervolg en planning UvA
De UvA werkt aan een korte evaluatie van de ceremonie en de gebruikte teksten. Daarbij hoort een besluit over hoe eredoctoraten worden voorbereid. Denk aan extra controle op citaten en een vaste passage over AI-gebruik. Zulke stappen kunnen snel worden ingevoerd, nog in dit academisch jaar.
De universiteit stemt dit af met faculteiten en communicatieafdelingen. Ook partners in de stad worden geïnformeerd, zoals debatcentra en buurthuizen waar UvA-lezingen plaatsvinden. In stadsdeel Oost en Centrum kan dit meteen effect hebben op de programmering. Transparantie moet het vertrouwen bij publiek en deelnemers vergroten.
Op het moment van schrijven is niet bekend of de uitreiking in Amsterdam wordt aangepast of verplaatst. Wel is duidelijk dat het onderwerp hoger op de agenda staat. Voor nu is de les helder: AI kan helpen, maar nooit de bron vervangen. Dat is de kern van academische integriteit in de hoofdstad.