In Malta opende deze week de eerste cannabis social club. Het clubmodel werkt met leden en gereguleerde kweek en verkoop. Dat is relevant voor Amsterdam, waar coffeeshops en overlast in het centrum onderwerp van debat zijn. De gemeente Amsterdam en stadsdeel Centrum volgen buitenlandse voorbeelden omdat zij zoeken naar rust in de binnenstad en duidelijkere regels.
Malta kiest clubmodel
In het clubmodel van Malta kunnen volwassenen lid worden van een vereniging die cannabis teelt en aan leden verstrekt. Er is geen vrije winkelverkoop en geen toegang voor losse toeristen. De opzet moet kwaliteit en herkomst zichtbaar maken, met vaste hoeveelheden per lid. Daarmee verschilt Malta duidelijk van de Amsterdamse coffeeshops.
“Ik denk niet dat Malta zal verstarren zoals Amsterdam dat heeft gedaan met klassieke rassen.”
Het systeem is non-profit en werkt met strenge registratie. Clubs zijn verantwoordelijk voor teelt, distributie en voorlichting aan leden. Toezicht is onderdeel van de vergunning. De verwachting is dat dit straatverkoop en onduidelijke herkomst moet terugdringen.
Voor Amsterdam is dit interessant omdat onze coffeeshops onder het gedoogbeleid vallen. De verkoop aan de voorkant is toegestaan, maar de aanvoer blijft juridisch grijs. Dat maakt controle op kwaliteit en samenstelling lastig. Malta laat zien dat een gesloten keten ook op kleine schaal kan.
Lessen voor Amsterdamse coffeeshops
De vraag is of een ledenmodel in Amsterdam overlast kan verminderen. In de Wallen en rond de Zeedijk klagen bewoners geregeld over blowen op straat en nachtelijke drukte. Een clubstructuur zou de aankoop verplaatsen naar besloten plekken. Dat kan de openbare ruimte ontlasten.
Tegelijk is Amsterdam een toeristische hoofdstad. Veel bezoekers komen ook voor coffeeshops in Centrum, de Pijp en Oud-West. Een ledenmodel zonder toeristen zou economische gevolgen hebben voor ondernemers. De gemeente moet daarom zorgvuldig afwegen tussen rust voor bewoners en inkomen voor bedrijven.
Er klinkt al langer kritiek dat het aanbod in de stad vaak klassiek blijft en dat innovatie lastig is door regels rond teelt. Met een gereguleerde keten is productinformatie beter te organiseren. Dat kan helpen bij gezondheid en bewust gebruik. Maar het vergt landelijke wetgeving en lokaal draagvlak.
Minder overlast in de binnenstad
Amsterdam kiest nu vooral voor handhaving en gedragsregels. In de Wallen geldt sinds 2023 een verbod op het roken van cannabis op straat. Ook zijn sluitingstijden aangescherpt en is de verkoop van alcohol in de avond beperkt. Het doel is minder drukte en beter slapen voor bewoners.
Bewoners van de Burgwallen en de Nieuwmarktbuurt melden wisselende resultaten. De piekdrukte in het weekend blijft, maar zichtbaar blowen op straat neemt af. Ondernemers zien dat bezoekers sneller naar binnen gaan of naar andere wijken uitwijken. Handhaving blijft daarom intensief nodig.
Handhavers van de gemeente en de politie controleren hotspots zoals de Oudezijds Achterburgwal en de Warmoesstraat. Wie toch blowt op straat, riskeert een boete. De gemeente Amsterdam zegt dat zij dit blijft volhouden, zeker in het hoogseizoen. Dat past in de bredere aanpak tegen ‘overlasttoerisme’.
Wietexperiment zonder Amsterdam
Landelijk draait het wietexperiment met een gesloten keten in een aantal gemeenten. Daar leveren gecertificeerde telers direct aan coffeeshops. Doel is om de illegale achterdeur te sluiten en kwaliteit te borgen. De uitkomsten moeten de politiek richting geven.
Amsterdam doet op het moment van schrijven niet mee aan dit experiment. Daardoor blijft de aanvoer naar coffeeshops in de hoofdstad buiten de test. Voor bewoners en ondernemers verandert er daardoor weinig op korte termijn. De bestaande regels en controles blijven van kracht.
Het college van B en W en de gemeenteraad volgen de resultaten wel. Burgemeester Femke Halsema, op het moment van schrijven nog in functie, wil de overlast terugdringen en de gezondheid beschermen. Als het experiment slaagt, kan dat later invloed hebben op Amsterdams beleid. Een overstap naar een meer gesloten keten vraagt echter landelijke besluiten.
Toerisme sturen, economie bewaken
De gemeente en Amsterdam&Partners proberen het toerisme te spreiden en te sturen. Campagnes zoals ‘Stay Away’ richten zich op overlastgevend staptoerisme. De focus ligt meer op musea, muziek en congressen. Dat moet de balans in de binnenstad verbeteren.
Coffeeshops in het centrum, op de Spuistraat en rond het Rembrandtplein leunen nog altijd op bezoekers. Strengere regels kunnen omzet drukken, maar leveren mogelijk rust op voor omwonenden. In de Pijp en Oud-West klinkt dezelfde spanning tussen levendigheid en leefbaarheid. Bewonersorganisaties vragen om duidelijke grenzen en consequent toezicht.
Een ledenmodel zoals op Malta zou het aantal spontane kopers beperken. Dat kan passen bij de Amsterdams wens om ‘bewust gebruik’ boven massatoerisme te zetten. Maar zonder landelijke aanpassing is zo’n model hier niet haalbaar. Tot die tijd ligt de nadruk op handhaving en voorlichting.
Wat betekent dit voor Amsterdammers
De opening van een club in Malta verandert nu niets aan de regels in Amsterdam. Bewoners van stadsdeel Centrum merken vooral de bestaande aanpak: rookverbod op straat, extra handhaving en duidelijke sluitingstijden. Voor coffeeshops in de Pijp en Oud-West blijft het huidige gedoogbeleid gelden. De discussie over de keten en toeristenstromen gaat wel door.
De gemeenteraad kan de Maltese ontwikkelingen gebruiken voor evaluaties van het lokale beleid. Ambtenaren van de gemeente kijken daarbij naar leefbaarheid, gezondheid en economische effecten. Ook belangen van ondernemers tellen mee. Het stadsbestuur zegt te zoeken naar een werkbare middenweg.
Bewoners die overlast ervaren kunnen melding doen bij 14 020 of via de meldpunten van hun stadsdeel. Ondernemers kunnen terecht bij hun gebiedsmakelaar voor overleg over regels en handhaving. Inwoners uit de Jordaan, de Nieuwmarktbuurt en de Lastage worden bovendien uitgenodigd voor buurtgesprekken. Zo blijft de praktijk in de stad leidend bij verdere keuzes.