Deskundigen schieten nieuwe plannen voor een stad in het Markermeer af. Het idee duikt opnieuw op in het debat over de woningnood rond Amsterdam. Experts in waterbeheer en ruimtelijke ordening noemen het onrealistisch, duur en slecht voor natuur en veiligheid. Het raakt direct IJburg in Amsterdam-Oost en de woningplannen van de Gemeente Amsterdam in de Metropoolregio Amsterdam.
Nieuwe stad Markermeer stuit op verzet
Het voorstel: een geheel nieuwe stad bouwen op opgespoten of ingepolderd land in het Markermeer. De locatie ligt tussen Amsterdam, Almere en Hoorn. Voorstanders zien extra ruimte voor tienduizenden woningen. Maar deskundigen zetten er een streep door: de risico’s zijn groot en de rekening is hoog.
Een nieuwe stad op het water vraagt jarenlange procedures, miljarden aan infrastructuur en hoogwaardige bescherming tegen hoog water. Ook is er onzekerheid over de bodem, fundering en aanleg van nutsvoorzieningen. Die tijd en middelen zouden volgens experts effectiever zijn in bestaand stedelijk gebied.
Voor de regio Amsterdam is het bovendien de vraag of zo’n geïsoleerde uitbreiding bereikbaar genoeg wordt. Zonder snelle trein, metro of wegverbinding naar de hoofdstad dreigt extra verkeersdruk. Dat staat haaks op doelen voor schone mobiliteit en korte reistijden in de Metropoolregio Amsterdam.
Waterveiligheid en natuur wegen zwaar
Het Markermeer is een belangrijk waterbekken voor Noord-Holland en Flevoland. Het meer helpt om pieken in rivierwater en neerslag op te vangen. Inpolderen of grootschalig opspuiten verkleint die buffer. Waterexperts waarschuwen dat dit de ruimte voor veilig waterbeheer juist verkleint bij zeespiegelstijging.
Daarnaast is het Markermeer onderdeel van Natura 2000, een Europees netwerk van beschermde natuur. Bouwen in of bij zo’n gebied vraagt strenge vergunningen en natuurcompensatie. Dat maakt projecten complexer, duurder en trager dan vaak wordt voorgesteld.
De afgelopen jaren werd juist geïnvesteerd in herstel van het ecosysteem, bijvoorbeeld met de Marker Wadden. Een nieuwe stad zou die balans kunnen verstoren. De afweging tussen woningbouw en natuur valt hier op dit moment uit in het voordeel van bescherming.
Amsterdam kiest voor binnenstedelijke bouw
De Gemeente Amsterdam stuurt op bouwen binnen de bestaande stad. Wethouder Reinier van Dantzig (D66, Wonen en Bouwen) richt zich op nieuwe woningen rond knooppunten en op transformatie van werklocaties. Zo kan de hoofdstad sneller en met minder risico’s woningen toevoegen.
Grote bouwlocaties liggen in meerdere stadsdelen: Haven-Stad in Amsterdam-West en Westpoort, IJburg in Amsterdam-Oost, en Amstel III in Amsterdam-Zuidoost. Ook in Amsterdam-Noord groeit het aantal woningen, zoals in Buiksloterham en rond NDSM. Deze plekken hebben of krijgen al goede ov-verbindingen.
Voor Amsterdammers betekent dit meer nieuwe huizen dichter bij bestaande voorzieningen. Scholen, zorg en winkels zijn er al, of kunnen sneller meeontwikkelen. Dat is efficiënter dan een compleet nieuwe stad op open water uit de grond stampen.
IJburg Strandeiland biedt realistischer groei
Op IJburg werkt de gemeente stapsgewijs aan uitbreiding met nieuwe eilanden. Strandeiland, onderdeel van IJburg in Amsterdam-Oost, is al opgespoten en krijgt de komende jaren woonwijken en voorzieningen. Daarmee groeit de stad gecontroleerd richting het IJmeer, met oog voor water en natuur.
De gebiedsontwikkeling is gekoppeld aan ov, fiets en voorzieningen. Dat maakt het leven op de eilanden vanaf het begin praktischer en duurzamer. Ook sluit het aan op de bestaande dijken en waterwerken, waardoor de waterveiligheid beter te voorspellen is.
Voor bewoners van de oostkant van de stad betekent dit perspectief op extra woningen dichter bij huis. Dat scheelt reistijd en stimuleert lokale economie en voorzieningen in Amsterdam-Oost. Het is daarmee concreter en minder risicovol dan een geheel nieuwe Markermeer-stad.
Strandeiland moet op het moment van schrijven ruimte bieden aan circa 8.000 woningen.
Metro IJmeer naar Almere Pampus cruciaal
Naast binnenstedelijk bouwen kijkt de regio naar betere verbindingen met Almere. De zogeheten IJmeerverbinding, vaak als metro voorgesteld, kan Almere Pampus ontsluiten. Dat opent de deur voor veel extra woningen dicht bij het spoor- en metronet van de hoofdstad.
Zo’n ov-project sluit aan bij de woon- en werkstromen in de Metropoolregio Amsterdam. Reistijden dalen en de druk op de A1 en A6 kan afnemen. Voor de hoofdstad betekent dit groei in de breedte, zonder een kwetsbaar nieuw stuk land in het Markermeer te maken.
Het Rijk, provincies en gemeenten onderzoeken al langer de haalbaarheid en financiering. Zolang die stap niet is gezet, kiezen bestuurders voor locaties die wél binnen bereik liggen. Dat maakt een extra stad op het Markermeer op dit moment weinig kansrijk voor de regio Amsterdam.