Een sportduiker heeft onlangs een bot van een vinvis van ongeveer drie meter opgedoken. Het stuk blijkt te horen bij een oud Amsterdams museum. De gemeente Amsterdam en erfgoedspecialisten onderzoeken nu de herkomst. De vondst is nieuws, omdat het gaat om Amsterdams museaal erfgoed dat onverwacht buiten een collectie opdook.
Herkomst wordt onderzocht
De herkomst van het vinvisbot wordt momenteel nagegaan door experts. Zij kijken of er nog inventarisnummers, labels of oude merktekens op het bot zitten. Zulke sporen kunnen direct verwijzen naar een collectie of depot.
De gemeente Amsterdam schakelt voor dit soort zaken Monumenten en Archeologie in, de dienst die archeologisch en historisch erfgoed ondersteunt. Ook de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) kan helpen bij het vergelijken van oude registraties. Musea met natuurhistorische collecties in of uit Amsterdam worden benaderd voor extra informatie.
Onderzoekers kijken daarnaast naar hoe het stuk buiten een museum terecht kan zijn gekomen. Dat kan vroeger zijn gebeurd tijdens een verhuizing, een bruikleen of een verbouwing. De precieze route wordt stap voor stap gereconstrueerd, op basis van archieven en meldingen.
Gemeente regelt erfgoedzorg
Als een vondst mogelijk Amsterdams bezit is, coördineert de gemeente de volgende stappen. Daarbij hoort veilig bewaren, droog- en schoonmaakadvies en zo nodig conservering. Watergevulde vondsten moeten vaak nat blijven tot een restaurator ze kan stabiliseren.
De gemeente werkt in zulke trajecten samen met partners als Naturalis Biodiversity Center en universitaire depots. Ook Amsterdamse instellingen als ARTIS en het Allard Pierson, dat UvA-collecties beheert, worden geraadpleegd. Het college van B en W stuurt dit beleid aan binnen de erfgoedlijnen van de stad.
Op het moment van schrijven is nog niet besloten waar het bot na onderzoek naartoe gaat. Als de herkomst vaststaat, volgt terugkeer naar de rechtmatige collectie. Is dat niet duidelijk, dan kan tijdelijk beheer via het gemeentelijk depot worden geregeld.
Opvallend groot vinvisbot
Een vinvis is een van de grootste walvissoorten ter wereld. Dat een enkel bot drie meter meet, maakt de vondst meteen opvallend. Zulke stukken worden vaak gebruikt voor onderwijs en publieksprogramma’s, bijvoorbeeld in museumlessen.
Het bot is ongeveer 3 meter lang.
Het presenteren en bewaren van grote objecten vraagt ruimte en geld. Veel Amsterdamse musea hebben krappe depots in en rond de binnenstad. De vondst zet daarom ook de praktische kant van erfgoedzorg in de hoofdstad op de agenda.
Voor bezoekers kan een zichtbaar gerestaureerd stuk juist veel betekenen. Het vertelt het verhaal van natuurhistorie én van Amsterdamse museumgeschiedenis. Dat sluit aan bij de wens van de stad om erfgoed toegankelijk te houden.
Vondsten melden in Amsterdam
In het IJ (Centrum en Noord) en het Noordzeekanaal (Westpoort) komen bij baggerwerk en bouw regelmatig vondsten naar boven. Wie iets bijzonders aantreft, moet dat melden. Dit kan bij de gemeente Amsterdam of via de RCE, die toezicht houdt op erfgoed.
De gemeente heeft een meldpunt voor archeologische en historische vondsten op haar website. Bewoners kunnen ook bellen met 14 020 voor doorverwijzing. Foto’s, locatie en een korte beschrijving helpen onderzoekers snel op weg.
Raak het object zo min mogelijk aan en ga het niet zelf schoonmaken. Bewaar het, indien nat gevonden, bij voorkeur vochtig totdat een restaurator advies geeft. Zo blijft de kans op behoud in goede staat het grootst.
Oude collecties in beweging
Amsterdamse museumcollecties zijn de afgelopen decennia vaak verhuisd of samengevoegd. Het Zoölogisch Museum Amsterdam (ZMA) is bijvoorbeeld opgegaan in Naturalis in Leiden. Daardoor zitten oude Amsterdamse natuurhistorische stukken nu deels buiten de stad.
Ook andere instellingen, zoals ARTIS en universiteitscollecties bij het Allard Pierson, beheren historisch materiaal. Soms worden objecten afgestoten of geruild volgens landelijke regels om collecties te verbeteren. Dat gebeurt met zorg en openbare verantwoording.
De huidige vondst laat zien hoe belangrijk goede registratie is. Inventarisnummers en databanken maken terugvinden en teruggeven mogelijk. Amsterdamse musea en de gemeente investeren daarom in het bijwerken van zulke systemen, zodat erfgoed niet verloren raakt voor de stad.